Аутор: admin

Przy okazji pobytu w Belgradzie turyści zauważają dużą niebywałą różnorodność stylów architektonicznych. Wystarczy przejść się belgradzkimi ulicami by zobaczyć różne sposoby budowania, od 19. wiecznych kamienic w centrum do bardzo ciekawych przykładów brutalizmu na Nowym Belgradzie.

Budynki brutalistyczne dzisiaj są odbierane jako nieszablonowe, często są wspaniałym tłem dla instagramowych fotek i zadziwiają swoją wielkością, wręcz megalomanią budowniczych. W czasach kiedy powstały były swoistą rewolucją w architekturze, zarówno pod względem wyglądu, funkcjonalności ale też sposobu budowy. Przy ich tworzeniu stosowano innowacyjne metody jak konstrukcje sprężone z żelbetu.

Brutalizm jako styl w architekturze rozwijał się po II wojnie światowej, ale do Jugosławii dotarł nieco poźniej. Najwięcej przykładów tego nurtu jest na Nowym Belgradzie. Są to w dużej mierze bloki mieszkalne z lat 60-tych i 70-tych.

Charakterysyczne jest wykorzystanie na dużą skalę z betonu, który dominuje na fasadach i stał się znakiem rozpoznawczym budynków tego nurtu.

1. Wieża Geneks lub inaczej Zachodnia Brama Belgradu. Charakterystyczny budynek, który większość gości stolicy mija wjeżdżając do miasta. Budowla ta w momencie powstania, czyli w 1977 roku był trzecim co do wysokości budynkiem w Europie (140 m). W okrągłej części na szczycie znajdowała się restauracja, która miała się obracać, ale nigdy się tego nie doczekaliśmy.

2. Najdłuższy budynek w Belgradzie ma niewiarygodną długość około 1 kilometra. W 798 mieszkaniach mieszka około 3500 mieszkańców! Powstał w latach 60-tych również na Nowym Belgradzie.

3.Televizorke – również na trasie wjazdowej do miasta. To dwa bloki z oknami, które przypominają stare telewizory. Podobno tą nazwę nadał im sam Tito w czasie odwiedzin tuż po budowie, a mieła wyrażać dezaprobatę dla pomysłu architektonicznego.

4. Toblerone – budynek wyglądem przypominający znaną czekoladę. Czy tak jest oceńcie sami.

5. Rudo – Wschodnia Brama Belgradu. Trzy 85-metrowe wieżowce na wjeździe do miasta miały godnie witać przyjezdnych. Każdy z nich ma 28 pięter i stały się symbolem Belgradu.

6. Mercedeske – jeszcze jeden budynek na Nowym Belgradzie. To dwa kompleksy bloków, każdy złożony z trzech budynków. Patrząc z góry przypominają znaczek Mercedesa.

7.Crvenkapa – Czrwony Kapturek. Ten budynek zbudowano później niż poprzednie, bo w latach 90-tych i w tym czasie miał bardzo rewolucyjny wygląd. Do dziś przyciąga uwagę niespotykanymi czerwonymi metalowymi elementami na elewacji, przez co mieszkańcy kojarzą go właśnie z postacią z bajki.

Architektura Belgradu jest bardzo różnorodna i niebywale ciekawa. Tutaj przedstawiłam w bardzo okrojony sposób tylko mały wycinek. Jezeli chcecie dokładniej poznać brutalizm to zapraszam na moją wycieczkę Brutalizm w Belgradzie, gdzie przy okazji spaceru opowiem o innych aspektach życia w stolicy.

Wycieczka Brutalizm w Belgradzie

W czasie moich spacerów z turystami odwiedzającymi Belgrad często wstępujemy do cerkwi. I tu się pojawiają pytania jak należy się ubrać na taką wizytę. Odpowiadam:

• jak do każdej świątyni na świecie, z szacunkiem dla miejsca i wiernych
• latem – raczej w długich spodniach (mężczyźni), z zakrytymi ramionami i z przykrytymi brzuchami, w normalnym obuwiu, a nie w klapkach plażowych.
• zimą – mężczyźni powinni zdjąć nakrycie głowy
• chustki na głowę dla kobiet NIE są obowiązkowe
• przed wejściem zdejmujemy też okulary słoneczne
• Robienie zdjęć we wnętrzach jest zazwyczaj dozwolone, tylko proszę uważać w czasie nabożeństw, to nie jest mile widziane.
• oczywiście wyłączamy dźwięk w telefonach

To są podstawowe reguły dotyczące cerkwi. W monasterach obowiązują inne zasady, często bardziej restrykcyjne, ale to też zależy od wewnętrznych przepisów.

Jeżeli chcielibyście dowiedzieć się więcej o prawosławiu w Serbii, ale też o roli cerkwi w historii to zapraszam na moją autorską wycieczkę Serbia przez wieki

Ponieważ otrzymuję dużo pytań o pociąg Belgrad Bar, który przewozi samochody postanowiłam zebrać wszystkie informacje w jednym miejscu.

Pociąg do transportu samochodów kursuje w nocy. Bilety kupuje się w kasie biletowej na dworcach kolejowych. Można w Belgrad Centrum, czy Zemun. Nowy Belgrd chwilowo nie. W innych miejscach, jak biura podróży, niestety nie jest to możliwe.

Bilety można zarezerwować na numer telefonu +381-11-360-28-99

Tak zarezerwowane bilety trzeba kupić w kasie biletowej w ciągu 24 godzin.

ceny z 2026 roku w euro, wg strony https://srbijavoz.rs/rezervisanje/

Plus rezerwacja wagonu sypialnego:

8 euro – przedział z 6 łóżkami

12 euro – przedział z 4 łóżkami

16 euro – euro – przedział z 3 łóżkami

24 euro – euro – przedział z 2 łóżkami

Transport samochodu, motocykla, skuteru – 40 euro

W przypadku motoru czy skutera właściciel jest zobowiązany zabezpieczyć go na czas podróży pociągiem

Dzieci do lat 4 nie płacą za bilet o ile korzystają z łóżka razem z rodzicem

Dzieci do lat 14 płacą połowę biletu.

Maksymalna wysokość samochodu to 155 cm.

Załadunek samochodu odbywa się na stacji Zemun i trzeba tam być 2 godziny przed odjazdem pociągu. Bilety może kupić inna osoba niż podróżująca. Zazwyczaj przy kupnie w kasie panie chcą zobaczyć dowód rejestracyjny samochodu, może być zdjęcie.

Bilety kolejowe można kupić z wyprzedzeniem 60-cio dniowym.

UWAGA! Nie dokonuję zakupu biletów na ten i na inne pociągi.

Milutin Milanković to serbski matematyk, geofizyk i astrofizyk.

To właśnie jemu zawdzięczamy absolutnie precyzyjny kalendarz, zwany nowojuliańskim. Dzisiejszy dzień to 22 lutego według kalendarza gregoriańskiego a 9 lutego według kalendarza juliańskiego. W Serbii z tego pierwszego kalendarza korzysta państwo, a z drugiego Serbska Cerkiew Prawosławna.

Według kalendarza gregoriańskiego rok trwa 365 dni i 6 godzin, a według juliańskiego nieco krócej, bo 365 dni, 5 godzin, 48 minut i 46 sekund. Ta niewielka różnica 11-tu minut nie była widoczna w czasach Juliusza Cezara, ale w 16. wieku wynosiła 10 dni. Wtedy też papież Grzegorz XIII zreformował kalendarz w ten sposób, że usunął 10 dni.

Różnica pomiędzy kalendarzami wynosi dzisiaj 13 dni i dalej rośnie. Jeżeli Serbska Cerkiew Prawosławna pozostanie przy takiej rachubie czasu, to Boże Narodzenie w 2100 roku będzie 8 stycznia!

Cerkiew miała szansę na wprowadzenie bardziej precyzyjnego kalendarza, owocu pracy Milutina Milankovića, który z resztą sama zamówiła. Słynny kalendarz serbskiego naukowca spóźnia się rocznie o 2 sekundy, co nie jest dużo i jest dzisiaj najbardziej precyzyjnym kalendarzem.

Ten kalendarz wprowadziły w życie cerkwie rumuńska, cypryjska, bułgarska czy grecka. Na synodzie w dawnym 1923 roku nie było jednogłośności i tym Serbska Cerkiew Prawosławna tłumaczy niezastosowanie kalendarza Milutina Milankovića.

Kalendarz Milutina Milankovića chwilowo pokrywa się z kalendarzem gregoriańskim, a różnica będzie widoczna w 2800 roku.

Jak sądzicie czy kalendarz ma jakieś znaczenie czy czas upływa tak samo mierzony w różny sposób?

Na nabrzeżu rzeki Savy, w pobliżu twierdzy,  znajduje się ciekawy eksponat. To okręt wojenny Sava.

Jego historię poznacie przy okazji zwiedzania okrętu, który jest dzisiaj okrętem-muzeum.

Powiem tylko, że ta jednostka powstała w 1904 roku w Budapeszcie jako jeden z okrętów austryjackiej flotylli rzecznej. Okręt uczestniczył w ataku na Belgrad na początku I wojny światowej i uważa się, że to właśnie z niego oddano pierwsze strzały. W czasie wycofywania jednostek austryjackich i niemieckich z miasta został zatopiony.

Po zakończeniu wojny okręt wydobyto i wszedł w skład wojsk Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Wtedy też zmieniono mu imię z Bodrog (nazwa rzeki) na Sava. Aktywnie służył do czasu II wojny światowej, kiedy to ponownie zastał zatopiony.

Wrak wydobyto w 1951 roku, odnowiono i znowu pływał do 1959 roku. Później wycofano go z aktywnej służby, ale używano na przystani rzecznej przycumowany do brzegu.

Od niedawna jest eksponatem muzealnym i można go zwiedzać.

wtorek, środa, czwartek i sobota od 10.00 do 17.00

a w piątki od 10.00 do 18.00

w niedziele od 10.00 do 14.00

poniedziałki są wolne.

Jeżeli warunki pogodowe są złe to okręt nie przyjmuje zwiedzających.

W Serbii większość mieszkańców deklaruje wyznanie prawosławne, więc oficjalne Boże Narodzenie obchodzone jest według kalendarza juliańskiego, który jest „opóźniony“ w stosunku do stosowanego w większej części świata kalendarza gregoriańskiego o 13 dni. Dzisiaj, czyli w połowie grudnia, jeszcze nie widać przygotowań. Gdzieniegdzie pojawiają się dekoracje świąteczne a i miasto zapala noworoczno-świąteczne iluminacje.

A właśnie, dekoracje noworoczne! Mimo korzystania z cerkiewnego kalendarza przesuniętego o 13 dni, wszyscy obchodzą tradycyjny Nowy Rok 1 stycznia. W miastach są odpowiednie programy artystyczne a mieszkańcy obdarowują się prezentami. Choinka jest tu też symbolem Nowego Roku.

Choinka

Belgradzkie władze już ustawiły choinkę na najpopularniejszej ulicy deptakowej Księcia Michała. Możecie ją zobaczyć na zdjęciu poniżej. Jak dla mnie to po prostu drapak, ale o gustach nie będziemy dyskutować. Kilka lat temu miasto zgodziło się zapłacić za nią ponad 80.000 euro! Miała być droższa od choinki przed Rockefeller Center w Nowym Jorku. Kiedy rozpętała się afera dotycząca ceny tej ozdoby to firma, która ją zaoferowała miastu i wygrała przetarg, podarowała ją bezpłatnie mieszkańcom. Oczywiście ta firma od lat dostarcza ozdób świątecznych Belgradowi i współpraca kwitnie do dzisiaj. A my już parę lat, w okolicach Nowego Roku, patrzymy na ten drapak.

Prezenty

W Serbii prezenty przynosi Deda Mraz (Dziadek Mróz). Ten staruszek układa je pod choinką lub daje dzieciakom do rąk własnych na różnego rodzaju przedstawieniach teatralnych organizowanych przez firmy. Prezenty odpakowujemy 1 stycznia. Potem mały odpoczynek i przygotowania do świąt. I jast nowa tradycja, zdjęcie z Dziadkiem Mrozem zapewnia szczęście na cały następny rok 🙂

Wigilia

Dzień Wigilii zaczyna się bardzo wcześnie, bo o świcie głowa rodziny wychodzi do lasu wyciąć gałąź młodego dębu, czyli badnjak. W miastach pan domu raczej idzie na rynek, gdzie kupuje już przygotowane gałązki tego drzewa. Badnjak jest symbolem Wigilii i w ogóle Świąt Bożego Narodzenia. Po przyniesieniu go do domu ustawia się go na stole, a na wsiach pali się go w piecu i obserwuje ile iskier leci. Im więcej tym lepiej, bo będzie obfitszy następny rok.

Po zmroku organizuje się palenie Badnjaka przed cerkwiami. Przychodzi wtedy sporo ludzi, którzy po tym wydarzeniu wracają do domów i zasiadają do kolacji.

Boże Narodzenie poprzedzone jest 40-dniowym postem, ale nie wszyscy poszczą przez cały ten okres. Natomiast w dzień Wigilii, 6 stycznia, większość mieszkańców stara się pościć. W poście nie spożywa się mięsa, nabiału, jajek. Na kolacji wigilijnej królują dania wegańskie, jak np. prebranac, czyli zapiekana fasola, coś podobnego do fasolki po bretońsku, ryby, ale raczej nie karp w galarecie, pity z warzywami itp. Śledzie też są rzadkością, więc raczej ich nie spotkamy. Oprócz tego je się suszone owoce i orzechy.

Kolacja wigilijna nie jest tak uroczysta jak w Polsce. Nie ma sianka pod obrusem, ale jest słoma rozsypana po podłodze i ziarna pszenicy. Pszenicę wysiewa się też kilka dni wcześniej do doniczek i tym zielonym akcentem ozdabia stoły.

W Boże Narodzenie pozdrawiamy się słowami „Hristos se rodi!“ (Chrystus się rodzi), a odpowiada się „Vaistinu se rodi“ (Rzeczywiście się rodzi).

Śniadanie bożonarodzeniowe

W pierwszym dniu świąt bardzo ważnym posiłkiem jest śniadanie. Na śniadaniu przychodzi položajnik, osoba, która pierwsza wejdzie do domu w święta. Według wierzeń przynosi szczęście. Najczęściej to wcześniej umówiona bliska osoba, przyjaciel rodziny, mężczyzna. Položajnik symbolizuje trzech mędrców, którzy śledząc gwiazdę trafili do Jezusa. W tym dniu jest to bardzo ważna osoba, którą się podejmuje z honorami, sadza na najlepszym miejscu przy stole i dostaje prezent. To ogromny zaszczyt być dla kogoś položajnikiem.

Śniadanie jest uroczyste, wynosi się najlepsze dania i między innymi česnicę, chleb, który upiekła pani domu a przedtem włożyła do niego monetę. Česnicę się łamie na kawałki, a ten członek rodziny, który znajdzie wewnątrz swojej części pieniążek będzie miał bardzo szczęsliwy i obfity rok.

Miasto Belgrad od kilkunastu lat organizuje uroczyste łamanie česnicy przed cerkwią Św. Sawy. Belgradzcy piekarze pieką kilka ogromnych chlebów, a złote dukaty wkładane do wewnątrz fundują belgradzcy złotnicy. Przy takich wydarzeniach zawsze jest tłok, czemu chyba nie można się dziwić.

Na świątecznym stole nie może też zabraknąć pieczonego prosięcia. To też długa tradycja i nie zdziwcie się, jak w wigilę zobaczycie samochody mknące z przywiązanym na dachu zapakowanym upieczonym na rożnie prosiakiem. Świętuje się w gronie bliskich i przyjaciół, chodzi się na spacery i odwiedza sąsiadów. I tak kilka dni. Potem troszkę odpoczynku i 13 stycznia Prawosławny Sylwester, a 14-go Nowy Rok, który też się świętuje. Każda okazja jest dobra do świętowania.

Ja bardzo lubię ten świąteczny czas, Nowy Rok, święta i drugi Nowy Rok. Mnóstwo pysznego jedzenia i jeszcze więcej spotkań z bliskimi ludźmi. Cenię sobie ten czas także za spokój, bo światowa komercja i szał zakupowy jeszcze nie wdarły się do Serbii. Polecam moim gościom ten okres jako idealny czas na odpoczynek i małe zwiedzanie.

Bazary/targi są dla mnie osobną atrakcją turystyczną. W każdym mieście staram się je odwiedzać, bo myślę, że nigdzie się nie dowiemy tyle o jego mieszkańcach ile na targowiskach właśnie. Dlatego zawsze zachęcam moich gości do zajrzenia do tych przybytków.

Belgrad ma kilkadziesiąt bazarów mniejszych i większych. Tradycją  są sobotnio-niedzielne zakupy, kiedy to zaopatrujemy się w produkty na cały następny tydzień. Większość targowisk pracuje każdego dnia, ale właśnie w weekendy wybór jest największy i najwięcej jest zarówno kupujących jak i sprzedających.

Każda szanująca się gospodyni domowa ma specjalny wózeczek służący właśnie przy zakupach targowych. Większość mieszkańców ma swój ulubiony targ, gdzie czasami chadzali jeszcze ze swoimi rodzicami a czasem i dziadkami. Kupowanie od ciągle tych samych sprzedawców też jest częścią tradycji. W ogóle cały proces kupowania na bazarach jest przyjemnością samą w sobie. Robimy to nieśpiesznie wymieniając uwagi ze sprzedającymi i innymi klientami.

W samym centrum mamy kilka bazarów. Ja dzisiaj przedstawię Bazar Palilula (Palilulska pijaca). To nowoczesny czteropiętrowy bazar z między innymi halą mleczną, gdzie kupicie lokalne sery, świeże jajka a także słynny serbski kajmak (o nim opowiem innym razem). Oprócz straganów z sezonowymi warzywami i owocami znajdziecie tu też liczne piekarnie i stoiska mięsne, które oferują możliwość przekąszenia czegoś w czasie przerwy w zakupach. Bogata oferta obejmuje produkty typowo serbskie, ale weganie i wegetarianie nie pozostaną głodni.

W okresie lata i jesieni stoiska są bajecznie kolorowe i przebogate w lokalne, świeże owoce i warzywa. Ja byłam na bazarze dzsiaj, czyli w grudniu. Teraz królują owoce tropikalne, warzywa zimowe ale też kiszonki i marynaty, które są podstawą serbskich surówek na zimowych stołach. Duży jest też wybór orzechów i suszonych owoców.

Stoiska rzemieślnicze proponują tradycyjne wyroby, a na innych znajdziecie wszystkie produkty przemysłowe, które są potrzebne w gospodarstwie domowym. W  kafeterii wypijecie klasyczną lub nieoczywistą kawę a na stoisku z wyśmienitymi winami możecie spróbować serbskich trunków. Bazar łączy tradycję z nowoczesnością, co nie jest częste na belgradzkich bazarach.

Bazar Palilula służy nie tylko do zaopatrzenia ale też jest miejscem spotkań mieszkańców i turystów, bo znajduje się w odległości spaceru od ścisłego cenrtum miasta i dostępny jest o każdej porze roku, bez względu na pogodę.

Oceńcie sami czy ten bazar może być godną wizytówką miasta.